Wierzba

Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rośliny. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Wierzba
Wierzba iwa
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd malpigiowce
Rodzina wierzbowate
Rodzaj wierzba
Nazwa systematyczna
Salix L.
Sp.Pl.2. 1015. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Morfologia organów wierzby iwy
Kwiatostan męski (kotka) wierzby iwy

Wierzba (Salix L.) – rodzaj drzew, krzewów lub płożących krzewinek z rodziny wierzbowatych (Salicaceae Mirb.). Występuje około 400 gatunków tego rodzaju. Rośnie na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii i Antarktydy[2]. W Polsce dziko rośnie około 30 gatunków (ich liczba jest różna, zależnie od ujęcia taksonomicznego). Ponadto wiele gatunków jest uprawianych (głównie jako rośliny ozdobne). Gatunkiem typowym jest wierzba biała (S. alba)[3].

Morfologia

Pokrój
Drzewa, krzewy i krzewinki o sezonowym ulistnieniu. Wytwarzają odrosty korzeniowe.
Liście
Zwykle wąskie, lancetowate, piłkowane i zazwyczaj krótkoogonkowe, na ogonkach często występują gruczołki.
Kwiaty
Zazwyczaj dwupienne, bez okwiatu, osadzone w kątach przysadek i zebrane w kotki (bazie). Kwiatostany zwykle sterczące. Kwiaty owadopylne, zwykle z 1 – 2 miodnikami, wiatropylne u gatunków alpejskich i arktycznych.

Systematyka

Pozycja systematyczna według APweb (2001...)

Rodzaj siostrzany dla topoli (Populus) w obrębie plemienia Saliceae w rodzinie wierzbowate (Salicaceae), wchodzącej w skład obszernego rzędu malpigiowców (Malpighiales), reprezentującego klad różowych w obrębie okrytonasiennych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt., nadrząd Violanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd wierzbowce (Salicales Lindl.), rodzina wierzbowate (Salicaceae Mirb.), podrodzina Salicoideae Rich. ex Arn., plemię Saliceae Rchb., rodzaj wierzba (Salix L.)[4].

Gatunki flory Polski[5]
Inne gatunki i mieszańce uprawiane w Polsce[6]
  • wierzba babilońska (Salix babylonica L., syn. S. elegantissima K. Koch)
  • wierzba mandżurska (Salix matsudana Koidz.)
  • wierzba sachalińska (Salix udensis)
  • wierzba Smitha (Salix ×smithniana)
  • wierzba zwarta (Salix integra Thunb.)
  • wierzba zwisająca (Salix ×pendulina Wender)
  • wierzba żałobna (Salix ×sepulcralis Simonk.)
  • Salix cottei
  • Salix lanata L.
  • Salix moupinens

Wierzby łatwo tworzą mieszańce międzygatunkowe.

Ochrona

W Polsce pod ścisłą ochroną gatunkową są: wierzba lapońska i wierzba borówkolistna.

Zastosowanie

  • Roślina ozdobna – dekoracyjna ze względu na pokrój i efektowne zabarwienie bezlistnych pędów lub ich powyginaną lub staśmioną formę, także ze względu na kwiaty.
  • Roślina miododajna.
  • Roślina leczniczakora wierzby zawiera kwas salicylowy.
  • Szybkorosnące gatunki wierzby znajdują zastosowanie jako naturalny materiał opałowy.
  • Od dawien dawna długie młode gałązki wierzby znajdują zastosowanie w wikliniarstwie.
  • Wierzba ma wszechstronne zastosowanie w gospodarce, gdyż drzewa te dają dziesięciokrotnie szybszy przyrost masy drzewnej z ha niż sosna i świerk, a ich drewno ma podobne właściwości jak drewno topól.
  • Wierzby sadzi się jako rośliny pionierskie przy zagospodarowaniu nieużytków i w celu zapobieżenia erozji gleb. Wykorzystywana jest także w zadrzewieniach krajobrazu otwartego, w parkach i osiedlach mieszkaniowych[7].
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło wierzba w Wikisłowniku
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o wierzbie

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-12-10].
  2. Johnson O., More D.: Drzewa. Warszawa: Multico, 2009, s. 160. ISBN 978-83-7073-643-9.
  3. Index Nominum Genericorum (ING) (ang.). [dostęp 2009-12-10].
  4. Crescent Bloom: Salix (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-12-10].
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  6. Rutkowski Lucjan. Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8
  7. Marek Żukow-Karczewski, Wierzba - drzewo najmniej cenione, "AURA", nr 3/1994 r.